कल्याण, दि. २५ एप्रिल :
कोकण आणि मुंबई महानगर प्रदेश (MMR) परिसरात अचूक हवामान नोंदींसाठी आणि प्रभावी आपत्ती व्यवस्थापनासाठी अधिक हवामान वेधशाळांची नितांत गरज कोकण हवामान अभ्यासक अभिजीत मोडक यांनी व्यक्त केली आहे. तसेच, मुंबई, पुणे आणि विदर्भातील तापमानाला प्राधान्य दिले जात असताना कोकणातील उष्णतेकडे दुर्लक्ष होत असल्याची खंतही त्यांनी एलएनएनशी बोलताना व्यक्त केली. (Need for More Weather Observatories in Konkan–MMR for Accurate Data and Disaster Management; Rising Heat in Konkan Being Overlooked – Abhijit Modak)
कोकण परिसर समुद्रकिनाऱ्यामुळे तुलनेने सौम्य हवामानाचा मानला जातो. मात्र, या प्रतिमेला छेद देत आंतरिक कोकणातील तापमानाचे वास्तव अधिक तीव्र असल्याचा महत्त्वपूर्ण खुलासा मोडक यांनी केला आहे. त्यांच्या मते, एप्रिल महिन्यात आंतरिक कोकणात तापमान ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचणे ही असामान्य बाब नसून ते स्थानिक हवामानशास्त्रीय वैशिष्ट्यांनुसार अपेक्षित आहे. उन्हाळ्याच्या शिखर काळात या भागातील उष्णतेचा नमुना विदर्भासारखाच जाणवतो.
मात्र, अधिकृत हवामान नोंदी मुख्यतः डहाणू, मुंबई, अलिबाग, रत्नागिरी आणि वेंगुर्ला या समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या भागांपुरत्याच मर्यादित असल्याने आंतरिक कोकणातील उष्णतेचे अचूक चित्र समोर येत नाही. विक्रमगड, वाडा, शहापूर, मुरबाड, कर्जत, महाड, चिपळूण, वैभववाडी आणि कणकवली यांसारख्या पश्चिम घाटाच्या पायथ्यालगतच्या भागांमध्ये उष्णतेची तीव्रता अधिक जाणवते. मात्र तेथे वेधशाळांचा अभाव असल्याने तापमानाची नोंद अपुरी राहत असल्याचे निरीक्षणही मोडक यांनी एलएनएनशी बोलताना नोंदवले आहे.
तसेच मुंबई महानगर प्रदेशातील नवी मुंबई, ठाणे, कल्याण-डोंबिवली, पनवेल, भिवंडी, उल्हासनगर, अंबरनाथ आणि बदलापूर या शहरांमध्येही उन्हाळ्यात तापमान ४० अंशांपेक्षा जास्त नोंदवले जाते. उष्णतेच्या लाटेदरम्यान ते ४२ ते ४३ अंशांपर्यंत पोहोचते. अंदाजे एक कोटीहून अधिक लोकसंख्या असलेल्या या भागात, विशेषतः ठाणे जिल्ह्यात, पुरेशा हवामान वेधशाळांचा अभाव असल्याचे मोडक यांनी नमूद केले.
समुद्रकिनाऱ्यापासून पश्चिम घाटाच्या पायथ्याकडे जाताना समुद्री प्रभाव कमी होतो आणि कोरड्या, उष्ण उत्तरेकडील वाऱ्यांचा प्रभाव वाढतो, त्यामुळे आंतरिक भागातील तापमानात लक्षणीय वाढ होते. याशिवाय, कोकणात उष्णतेची सुरुवात फेब्रुवारीच्या मध्यापासूनच होत असून अनेकदा देशातील पहिल्या ४० अंश तापमानाची नोंद याच भागात होते. मात्र, वेधशाळांच्या अभावामुळे हे तापमान अधिकृत आकडेवारीत दिसून येत नाही.
सामान्यतः कोकणात फेब्रुवारी ते मे हा उष्णतेचा कालावधी असून एप्रिल हा सर्वाधिक उष्ण महिना ठरतो. या काळात तापमान ४५ अंशांपर्यंत पोहोचू शकते, तर आंतरिक भागात ४० अंशांपर्यंतचे तापमान सामान्य मानले जाते. याउलट, विदर्भात उष्णतेचा कालावधी मार्च ते जून दरम्यान असतो आणि मे महिन्यात तापमान ४७ अंशांपेक्षा अधिक नोंदवले जाते.
“आंतरिक कोकण हा अत्यंत उष्ण परंतु कमी नोंदवला जाणारा प्रदेश आहे. प्रत्यक्षात येथे जाणवणारी उष्णता अधिकृत आकडेवारीपेक्षा अधिक तीव्र असते,” असे स्पष्ट मत अभिजीत मोडक यांनी एलएनएनशी बोलताना व्यक्त केले.
या पार्श्वभूमीवर, आंतरिक कोकण आणि मुंबई महानगर रिजन (MMR) परिसरात अधिक हवामान वेधशाळा उभारण्याची आवश्यकता अधोरेखित होत असून, भविष्यातील हवामान नियोजन, आपत्ती व्यवस्थापन आणि नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी अचूक तापमान नोंदी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरणार असल्याचेही त्यांनी एलएनएनशी बोलताना सांगितले.
